خانه توربین های بادی ایران است نه امارات


دکتر لیلا موسوی

تحقیقات زیادی در مورد تاریخچه بادگیرها انجام شده است، اما هنوز به اندازه کافی مستند نیست تا بتوان ساخت دقیق بادگیرها را با توجه به آن زمان تعیین کرد.

پژوهشکده بین‌المللی آسیاب‌های بادی دانشگاه یزد طی چندین پروژه در حال انجام مستندسازی و ارائه شناسنامه برای آسیاب بادی یزد است. یک سری از مورخان خارجی نیز بادگیرهای یزد را بررسی کردند و نشانه هایی از بادگیر در بناهای تاریخی و قدیمی پیدا کردند که بر اساس آن حدس زدند بادگیرها باید مربوط به آن دوره باشند.

در ابتدا بادگیرها فقط برای مخازن آب بودند

گورکن سرخ در کشورهای خاورمیانه به شکل های مختلفی دیده می شود و حتی در ایران نیز در شهرهای مختلف گونه شناسی متفاوتی دارد. به همین دلیل نمی توان دقیقاً گفت که ساخت توربین های بادی در ایران از کجا شروع شد، اما یزد شهری است که اکثریت در آن موافق هستند. در ابتدا استفاده از بادگیرها ساده و متفاوت از بادگیرهای فعلی بود و بیشتر در مخازن استفاده می شد. با گذشت زمان، بادگیر شکل خود را تغییر می دهد و سبک خاصی پیدا می کند. کم کم با رونق اقتصادی شهر، بادگیرها راه خود را به خانه باز کردند.

ثروتمندان و صاحبان خانه های خاص برای دوری از مردم عادی بادگیرهای خاص و بلندتری می ساختند و تزئینات و انواع خاصی را که از دور قابل شناسایی بود به آن اضافه می کردند تا آنها را به آثار شهری تبدیل کند. به عنوان مثال بلندترین توربین بادی ایران که در پارک دولت آباد یزد است به دلیل اینکه این مکان ویلای استاندار یزد است ساخته شد.

برای خانه هایی با ساکنان تابستانی و زمستانی

جالب اینجاست که پنکه‌ها فقط مربوط به خانه‌هایی با حیاط مرکزی هستند، یعنی خانه‌هایی که دارای بخش تابستانی و زمستانی هستند و این بخش با حرکت خورشید هم‌راستا است. خانواده در تابستان در قسمتی که بادگیر طراحی می شود و روزها دریچه ها برای خنک شدن خانه باز می شود زندگی می کنند و در زمستان به قسمت دیگر خانه که رو به آفتاب است نقل مکان می کنند.

داستان آسیاب بادی و گفتن آن بسیار مفصل است و تنها به وجود آسیاب بادی در شهرهای مختلف ایران بسنده نمی کند. از آنجایی که امارات برای ثبت توربین های بادی در یونسکو سخت کار می کند، باید در کشور ما از مطالعات خاص استفاده شود و عملیات مستندسازی زودتر انجام شود. باید بتوانیم تحقیقات تاریخی و اختصاصی در مورد توربین های بادی انجام دهیم تا ثابت کنیم که خانه توربین های بادی ایران است و هسته اصلی ساخت توربین های بادی از اینجا شروع شده است.

استادیار دانشکده معماری دانشگاه